TÜMEVARIM TÜMDENGELİM VE TEVHİD

Rahman Rahim Allah’ın adıyla..

İnsan düşünür, akleder ve hakikate ulaşmaya çalışır. Öte yandan ise vahiy ve Kitab gelmiştir, tümden gelen hakikat sözkonusudur. Yani din ve felsefe, kısaca.

Ve bunlar birbirine zıt görülür, çünkü birinde akıl, ötekinde inanç-kabul sözkonusudur. Ama acaba gerçekten zıt mıdır bunlar?

………………..

Hakikat o kadar üst bir şeydir ki, çünkü herşeyi, bütün cevapları kuşatmalıdır ve gerçek olmalıdır. Bu bakımdan da herşeyi yapandan gelmelidir. Öte yandan aklı yaratan da O’dur, o halde akla da göre olmalıdır. Akıl ise her an düşünür, sorular sorar, cevaplar arar. Hemen ulaşılacaksa cevaplara, o halde akıl ne iş yapacaktır.

……………

Buradaki cevap ise şudur, hakikat düşünen insana hitap eder. Çünkü aklı ve insanı yaratan da zaten Allah’tır. Ondaki potansiyeli en iyi bilen O’dur. Hayatı yaratan O’dur. O halde bu potansiyeli niye vermiştir ki, “kullanmamasını şart koşarak” bir bildirim yapsın. Tam tersine bu bildirim, kullananadır. Çünkü kullanılacağı alan zaten en ziyade budur. Hayatın anlamı, madde, tarih, dün, bugün, yarın. Bütün bu konularda, sorular olmayacak, arayışlar olmayacak, ilgi, alaka olmayacak. Ama sadece cevaplar olacak, öyle mi?

………

Ve Allah bunu öngörmüş olacak, böylelerini ödüllendirecek. Soru soranlar sapıtacak.

……………………

Lakin, bu işte iki tür samimiyetsiz vardır. Düşünme değil, maraza derdinde olanlar. Ve iman değil, inanç, yani havada asılı, kopuk bir gerçeklik isteyenler. Bu iki tür samimiyetsiz, böyle yanlış bir algıyı oluşturmuştur işte. Din ve felsefe ayrılığını, zıtlığını.

………………………..

Hakikat ise, insanın tümevarıma yönelmesi gereği, öte yandan “ulaşılacak tümün” ortaya konulmuş olduğu gerçeğidir. Demek ki bu tüm, hem anladığın hem anlayacağın bir özellikte. Öylesi bir kapsamdadır. Çünkü aklı da yaratan O’dur, Kitabı da gönderen O’dur, maddeyi de yaratan O’dur, hayatı da yaratan O’dur. O yüzden ne tümevarım yönelişi boştur, ne de tümdengelim bilgileri.

…………………..

Bir de tarihi realite olarak bakarsak bu işe şöyle denebilir; tümevarım olmadığı zaman, tümevarımın önceki versiyonunu kullanıyor oluruz. Dolayısıyla tümdengelimin. Bu ise hayatla mananın arasını açar. Günümüzde birikmiştir bu iş ve o yüzden de arayışlar da imkanlar da artmıştır.

……………………

Facebook Hesabımız Youtube Hesabımız